O L S Z T Y N

Olsztyn (niem. Allenstein)

• Największe miasto i stolica województwa Warmińsko-Mazurskiego,
• Powiat grodzki Olsztyn,
• Stolica powiatu ziemskiego olsztyńskiego, archidiecezji warmińskiej,

a od 1992 r. metropolii warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej.

• Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy,
• Siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu,
• Ważny węzeł kolejowy i drogowy.
• Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 176 142 tys.

1. Olsztyn leży w południowej części Warmii, historycznej krainy będącej w latach 1466-1772 lennem Rzeczypospolitej.
2. Olsztyn położony jest w środkowej części województwa warmińsko-mazurskiego nad rzeką Łyną, w granicach Pojezierza Olsztyńskiego, które wchodzi w skład makroregionu Pojezierza Mazurskiego. Miasto sąsiaduje z gminami:  Dywity, Barczewo, Purda, Stawiguda, Gietrzwałd oraz Jonkowo.
3. Przez miasto Olsztyn przepływają 3 rzeki:  Łyna, Wadąg i Kortówka. W granicach administracyjnych miasta obecnie leży 15 jezior, w tym 13 o powierzchni  powyżej 1 ha. Łącznie powierzchnia jezior w Olsztynie wynosi około 720 ha (8,15% powierzchni miasta).
4. Olsztyńskie lasy zajmują ponad 1800 ha (21,2% powierzchni miasta). Ponad połowa to zwarty kompleks Lasu Miejskiego (1050 ha), pełniący przede wszystkim funkcje terenów rekreacyjno-wypoczynkowych oraz turystyczno-krajoznawczych.
5. Zieleń miejska zajmuje 560 ha (6,5% powierzchni miasta). Urządzona jest w postaci licznych parków; m.in. Park Kusocińskiego,Park Zamkowy, trzech ponad stuletnich cmentarzy.
6. Na terenie Olsztyna znajdują się dwa rezerwaty przyrody roślinności torfowej: Mszar – powierzchnia: 4 ha, ustanowiony w 1953Redykajny – powierzchnia: 10 ha, ustanowiony w 1949 roku roku,

Największą obecnie olsztyńską placówką muzealną jest Muzeum Warmii i Mazur,którego siedziba mieści się w Zamku Kapituły Warmińskiej. W jego zbiorach znajdują się m.in.;
pamiątki, dokumenty, ikonografie, obrazy,  rzeźby rodem z tutejszego regionu.

W Muzeum zlokalizowana jest stała wystawa kopernikowska, której najważniejszym  eksponatem jest astronomiczna tablica doświadczalna wykonana własnoręcznie przez Mikołaja Kopernika w 1517 roku.
Do muzeów w Olsztynie zalicza się także Dom Gazety Olsztyńskiej, którego siedzibą jest budynek, będący w czasach dwudziestolecia międzywojennego redakcją Gazety Olsztyńskiej, jedynej polskiej gazety na Warmii, ukazującej się od 1886 roku.
W stolicy województwa warmińsko-mazurskiego mieszczą się także;

• muzea przyrody przy ul. Metalowej w secesyjnym pałacyku
• muzeum przyrody im. Janiny Wengris w dzielnicy akademickiej Kortowo,
• w hali widowiskowo-sportowej Urania znajduje się muzeum sportu.
  
  W Olsztynie funkcjonuje ok. 10 galerii sztuki. Jedną z nich jest Biuro Wystaw Artystycznych z siedzibą w olsztyńskim planetarium. Jest to największa, państwowa galeria sztuki w mieście. Powstała w roku 1958, początkowo jej siedzibą był olsztyński zamek, w roku 1973 przeniesiono ją w obecne miejsce. Wśród innych olsztyńskich galerii znajdują się m.in. Galeria Rynek, Galeria Spichlerz MOK czy Art Deco.
  Największym olsztyńskim teatrem jest dramatyczny Teatr im. Stefana Jaracza, założony w 1925 roku jako Treudank, W Teatrze im. Stefana Jaracza odbywają się Olsztyńskie Spotkania Teatralne oraz Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Demoludy". Aktualnie teatr posiada status narodowej instytucji kultury. Od 1998 roku działa w nim publiczne Studium Aktorskie. W Olsztynie mieści się także Olsztyński Teatr Lalek.

W Olsztynie mieści się Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. Feliksa Nowowiejskiego. Do najważniejszych olsztyńskich cyklicznych imprez i festiwali należą m.in.; Olsztyńskie Lato Artystyczne, Olsztyńskie Noce Bluesowe, Spotkania Zamkowe odbywają się w mieście od 1974
Olsztyńskie Planetarium Astronomiczne otwarto 19 lutego 1973 – w pięćsetną rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika –Jest to drugie co do wielkości planetarium w Polsce. Planetarium jest siedzibą Federacji Miast Kopernikowskich. Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie otwarto 13 października 1979.  Zlokalizowane zostało w zaadaptowanej wieży ciśnień, zbudowanej w 1897 roku na wzgórzu św. Andrzeja, najwyższym (143 m n.p.m.) wzniesieniu dawnego Olsztyna r.Głównym punktem festiwalu jest konkurs młodych artystów poezji śpiewanej.